ศูนย์เฝ้าระวังฯ ทำหน้าที่อะไร
ศูนย์เฝ้าระวังและติดตามโรคจากสัตว์ป่า สัตว์ต่างถิ่นและสัตว์อพยพ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล มีหน้าที่ในการเฝ้าระวังโรคติดเชื้อและโรคติดต่ออุบัติใหม่ ที่เกี่ยวข้องกับสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษ รวมไปถึงโรคติดเชื้อสำคัญที่อาจส่งผลต่อสุขภาพของประชาชน สัตว์ป่า ปศุสัตว์ และสัตว์เลี้ยง
ศูนย์เฝ้าระวังฯ มีห้องปฏิบัติการสำหรับการตรวจวินิจฉัยโรคติดเชื้อในสัตว์ป่า และโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคน ด้วยเทคนิคที่หลากหลายและได้มาตรฐาน ได้แก่ การเพาะเลี้ยงเซลล์ การตรวจเชื้อก่อโรคในระดับโมเลกุล การตรวจแยกเชื้อแบคทีเรีย การตรวจวินิจฉัยทางอิมมูโนฮีสโตเคมี ห้องปฏิบัติการซีรัมวิทยา และ ห้องปฏิบัติการพิษวิทยาและการตรวจวิเคราะห์ชั้นสูง
นอกจากนี้ ศูนย์เฝ้าระวังฯ ยังมีห้องปฏิบัติการชีวนิรภัยระดับ 3 (BSL-3) และห้องปฏิบัติการชีวนิรภัยระดับ 3 สำหรับปฏิบัติงานกับสัตว์ทดลอง (ABSL-3) ที่มีความพร้อมในการรับมือกับเชื้อก่อโรครุนแรงถึงแก่ชีวิต เช่นไวรัสไข้หวัดนก ไวรัสก่อโรคโควิด-19 ไวรัสฮันตา
ศูนย์เฝ้าระวังฯ ยังให้บริการตรวจวินิจฉัยและเฝ้าระวังโรคระบาดในสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษ การเฝ้าระวังโรคติดต่อนำโดยแมลง การดำเนินการโครงการวิจัย และประสานงานกับเครือข่ายหน่วยงานด้านสุขภาพสัตว์ป่าทั้งในและต่างประเทศ เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้และเพิ่มขีดความสามารถของบุคลากรที่ทำงานด้านสุขภาพสัตว์ป่าภายใต้แนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว (One Health)
ศูนย์ประสานงานสุขภาพสัตว์ป่า ทำหน้าที่อะไร
ศูนย์สุขภาพสัตว์ป่าแห่งชาติ (Thailand National Wildlife Health Center) จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2011 ด้วยความร่วมมือของคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช กรมปศุสัตว์ และกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางที่ประสานงานระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ ในภาครัฐ เอกชนและหน่วยงานการศึกษา ในการติดตาม เฝ้าระวัง สำรวจและแจ้งเตือนเกี่ยวกับภัยคุกคามในสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อม หรือโรคติดต่อในสัตว์ป่าและโรคอุบัติใหม่ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้เกิดสุขภาพชุมชนและสิ่งแวดล้อมที่ดีมากยิ่งขึ้น
ศูนย์สุขภาพสัตว์ป่าแห่งชาติ เปลี่ยนชื่อเป็น ศูนย์ประสานงานสุขภาพสัตว์ป่า (Wildlife Health Collaborating Center); WHCC เพื่อให้สอดคล้องและเหมาะสมกับภารกิจในการเป็นหน่วยงานกลางด้านการประสานงานระหว่างหน่วยงานภายใต้เครือข่ายสุขภาพสัตว์ป่า
รู้จัก WOAH องค์กรระดับโลก
องค์การสุขภาพสัตว์โลก (WOAH; World Organisation for Animal Health) คือองค์กรระหว่างประเทศที่ทำหน้าที่ควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของโรคในสัตว์ กำหนดมาตรฐานสากลสำหรับการค้าสัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ระหว่างประเทศ ติดตามและเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับโรคสัตว์อย่างโปร่งใส ส่งเสริมงานด้านสวัสดิภาพสัตว์ สัตวแพทยสาธารณสุขศาสตร์ สัตวแพทย์บริการ และความปลอดภัยด้านอาหาร
WOAH ดำเนินการภายใต้คณะผู้แทนสมัชชาโลก ประกอบด้วยผู้แทนที่ได้รับการแต่งตั้งจากรัฐบาลของประเทศสมาชิกทุกประเทศ มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เมืองปารีส ประเทศฝรั่งเศส และมีสำนักงานกระจายอยู่ในแต่ละภูมิภาค มีคณะกรรมการและคณะทำงานที่มีความเชี่ยวชาญในด้านต่าง ๆ รวมไปถึง มีการแต่งตั้งสถาบันและองค์กรที่มีความพร้อม ในการเป็นห้องปฏิบัติการอ้างอิง (Reference Laboratories) และศูนย์ประสานงาน (Collaborating Centre) เพื่อสนับสนุนข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ให้แก่ WOAH และประเทศสมาชิก
สำหรับประเทศไทย เป็นประเทศสมาชิกผู้ก่อตั้ง WOAH ตั้งแต่ปี 1924 จนถึงปัจจุบัน
คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับการรับรองเป็น ศูนย์ประสานงานของ WOAH ด้านการเฝ้าระวังโรคและวิทยาการระบาดในสัตว์ป่า
ศูนย์เฝ้าระวังฯ และ ศูนย์ประสานงานสุขภาพสัตว์ป่า เป็นหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญด้านการเฝ้าระวังโรคในสัตว์ป่า การสอบสวนโรคในสัตว์ป่า และโรคระหว่างคนกับสัตว์ป่า และการวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการสำหรับโรคติดต่ออุบัติใหม่ โรคระบาดในสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยงชนิดพิเศษ
เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2025 WOAH ให้การรับรอง ศูนย์เฝ้าระวังฯ และ ศูนย์ประสานงานสุขภาพสัตว์ป่า คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้เป็นศูนย์ประสานงานของ WOAH ด้านการเฝ้าระวังโรคและวิทยาการระบาดในสัตว์ป่า หรือ WOAH Collaborating Centre for Wildlife Health Surveillance and Epidemiology ระหว่างเดือนตุลาคม 2024 ถึงเดือนกันยายน 2029
การประกาศการแต่งตั้ง เกิดขึ้น ณ การประชุมสมัชชาผู้แทนโลก สมัยสามัญครั้งที่ 92 (92nd General Session of the World Assembly of Delegates) ขององค์การสุขภาพสัตว์โลก ณ ปารีส ประเทศฝรั่งเศส
การดำเนินงานของเราในฐานะศูนย์ประสานงานฯ
ในฐานะ WOAH Collaborating Centre for Wildlife Health Surveillance and Epidemiology เป้าหมายเชิงกลยุทธ์ของคณะสัตวแพทยศาสตร์ คือการเสริมสร้างขีดความสามารถการเฝ้าระวังโรคในสัตว์ป่า ผ่านการสร้างเครือข่ายสุขภาพสัตว์ป่า เครือข่ายทางห้องปฏิบัติการ และเครือข่ายสุขภาพหนึ่งเดียวที่มีความเข้มแข็ง ทั้งภายในประเทศและนานาชาติ
ยุทธศาสตร์หนึ่งที่สำคัญ คือการสนับสนุนข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และส่งเสริมความร่วมมือด้านการเฝ้าระวังโรคในสัตว์ป่าทั้งในและระหว่างประเทศ ผ่านการจัดประชุม อบรม สัมมนาในระดับประเทศและนานาชาติ การแลกเปลี่ยนนักศึกษาและบุคลากร กาารเผยแพร่ความรู้ผ่านงานวิจัย การผลิตสื่อ คู่มือ และแนวปฏิบัติ การส่งเสริมทักษะผู้เชี่ยวชาญทางด้านสัตว์ป่าและขีดความสามารถของห้องปฏิบัติการ
กิจกรรมทั้งหลายเหล่านี้ จะช่วยเพิ่มความสามารถของประเทศไทยและประเทศสมาชิก ในการเฝ้าระวังโรคระบาดในสัตว์ป่าต่อไป